Inteligencja emocjonalna

Czym jest inteligencja emocjonalna?

W Bibliotece Gier inteligencję emocjonalną rozpatrujemy przede wszystkim jako zdolność do rozpoznawania i rozumienia emocji własnych oraz innych ludzi.

Nie wystarczy zauważyć, że ktoś jest zdenerwowany. Warto również zastanowić się, co mogło wywołać jego emocje, jak interpretuje daną sytuację i dlaczego reaguje właśnie w taki sposób.

Podobnie jest z własnymi emocjami. Zawodnik może odczuwać złość po stracie piłki, ale dopiero refleksja pozwala mu lepiej zrozumieć, czy wynika ona z popełnionego błędu, obawy przed oceną, poczucia niesprawiedliwości czy niezrealizowanych oczekiwań.

Nie zawsze jesteśmy w stanie prawidłowo rozpoznać emocje drugiej osoby. Mimika, gesty i zachowanie dostarczają wskazówek, ale nie dają pewności. Dlatego ważną umiejętnością jest również sprawdzanie własnych przypuszczeń.

Dwa fundamenty kompetencji

1. Rozpoznawanie emocji

Zawodnik uczy się dostrzegać i nazywać własne emocje oraz rozpoznawać możliwe emocje innych osób na podstawie dostępnych sygnałów.

W praktyce treningowej może to oznaczać zauważenie własnego napięcia przed meczem, rozczarowania po nieudanym zagraniu czy radości partnera po dobrze wykonanym zadaniu.

W przypadku emocji innych osób istotne jest odróżnianie obserwacji od interpretacji. Zawodnik może zauważyć, że kolega milczy i unika kontaktu, ale nie powinien automatycznie uznawać, że jest obrażony.

2. Rozumienie emocji

Zawodnik próbuje rozpoznać przyczyny emocji, ich związek z interpretacją sytuacji oraz możliwy wpływ na zachowanie.

Uczy się, że ta sama sytuacja może wywoływać różne reakcje. Jeden zawodnik po nieudanym strzale będzie rozczarowany, drugi zawstydzony, a trzeci zmotywowany do kolejnej próby.

Rozumienie emocji nie oznacza usprawiedliwiania każdego zachowania. Pozwala natomiast trafniej interpretować sytuację i unikać pochopnych ocen.

Kompetencje wspierające

• Regulacja emocji: Rozwijanie umiejętności wpływania na własne reakcje i zachowania.
• Empatia: Próba zrozumienia perspektywy i przeżyć drugiego człowieka.
• Komunikacja: Wyrażanie własnych odczuć oraz sprawdzanie, czy właściwie rozumiemy innych.
• Odpowiedzialność: Dostrzeganie konsekwencji własnych reakcji dla partnerów i zespołu.
• Refleksja: Analizowanie związku między sytuacją, emocjami, interpretacją i zachowaniem.

Boisko jako środowisko poznawania emocji

Trening piłkarski dostarcza naturalnych sytuacji, w których pojawiają się emocje. Nie trzeba sztucznie prowokować konfliktów ani celowo wywoływać silnej frustracji, aby stworzyć warunki do ich poznawania.

Wystarczy odpowiednio wykorzystać sytuacje pojawiające się podczas gier: stratę piłki, nieudaną próbę, zmianę roli, przegraną rywalizację, sukces partnera czy konieczność podjęcia trudnej decyzji.

Zadaniem trenera jest dostrzeganie tych sytuacji i pomaganie zawodnikom w ich zrozumieniu, bez narzucania im tego, co powinni czuć.

Nauczanie — Doskonalenie — Trenowanie

Nauczanie

Tworzymy proste sytuacje, w których zawodnik może rozpoznać i nazwać emocje związane z wykonywanym zadaniem. Trener pomaga odróżniać emocje od zachowań oraz dostrzegać ich możliwe przyczyny.

Doskonalenie

Wprowadzamy współpracę z partnerem, przeciwnika i większą zmienność sytuacji. Zawodnicy uczą się zauważać emocje pojawiające się podczas wspólnego działania i zastanawiać się, dlaczego różne osoby reagują inaczej.

Trenowanie

W grach o większej intensywności zawodnicy samodzielnie podejmują decyzje. Trener obserwuje ich zachowania i wykorzystuje wybrane sytuacje do późniejszej refleksji nad emocjami własnymi oraz innych osób.

Nie oczekujemy identycznych reakcji od wszystkich zawodników. Stopień trudności i sposób prowadzenia refleksji dostosowujemy do wieku, doświadczenia i indywidualnych możliwości uczestników.

Obszary rozwoju inteligencji emocjonalnej

• Technika: Doskonalenie umiejętności piłkarskich, podczas którego pojawiają się sukcesy, trudności i związane z nimi emocje.
• Środowisko: Organizowanie bezpiecznych sytuacji treningowych umożliwiających obserwację różnorodnych reakcji emocjonalnych.
• Rozumienie gry: Dostrzeganie związku między wydarzeniami boiskowymi, interpretacją sytuacji, emocjami i zachowaniem zawodników.
• Psychopedagogika: Rozwijanie umiejętności rozpoznawania i rozumienia emocji własnych oraz innych ludzi poprzez doświadczenie, rozmowę i refleksję.

Nie zakładamy, że emocje można odczytać bezbłędnie ani że pojedyncze zachowanie pozwala określić poziom inteligencji emocjonalnej zawodnika.

Co obserwuje trener?

• Czy zawodnik potrafi nazwać emocje, których doświadcza?
• Czy dostrzega sytuacje wywołujące określone emocje?
• Czy rozumie, że różni ludzie mogą inaczej reagować na podobne wydarzenia?
• Czy zauważa sygnały emocjonalne wysyłane przez partnerów?
• Czy potrafi odróżnić własne przypuszczenia od tego, co rzeczywiście wie o emocjach drugiej osoby?
• Czy potrafi zastanowić się nad związkiem między emocjami a zachowaniem?

Refleksja zawodnika

Przykładowe pytania, które trener może wykorzystać po zakończeniu gry:

• Co czułeś w tej sytuacji?
• Co sprawiło, że pojawiła się taka emocja?
• Jak rozpoznałeś to, co przeżywałeś?
• Co zauważyłeś w zachowaniu swojego partnera?
• Jak myślisz, co mógł wtedy czuć i dlaczego?
• Czy możesz mieć pewność, że właściwie odczytałeś jego emocje?
• Czy ktoś inny mógłby przeżyć tę samą sytuację inaczej?

Gry rozwijające inteligencję emocjonalną

W tej części Biblioteki Gier znajdą się zadania piłkarskie, których głównym celem społecznym będzie rozpoznawanie i rozumienie emocji własnych oraz innych ludzi.

Każda gra będzie zawierała progresje dla zawodników w wieku 9–12, 13–16 i 17–19 lat oraz etapy Nauczanie, Doskonalenie i Trenowanie.

Gry będą rozwijały konkretne umiejętności piłkarskie, a sytuacje pojawiające się podczas ich realizacji posłużą jako materiał do obserwacji i refleksji.