Z dobrym kolegą łatwo się współpracuje. A co z tym, którego jeszcze dobrze nie znasz?
W tej grze zawodnicy współpracują z różnymi partnerami. Poznają ich możliwości, uczą się wzajemnie sobie pomagać i szukają sposobów wspólnego rozwiązywania sytuacji boiskowych. Nie chodzi o to, aby wszyscy zostali przyjaciółmi. Chodzi o stworzenie warunków, w których dobre relacje mogą się rozwijać.
Nazwa: Razem mimo różnic
Kompetencja wiodąca: Przyjaźń — zachowania sprzyjające budowaniu relacji.
Kompetencje wspierające: Komunikacja, współpraca, empatia, odpowiedzialność.
Obszar piłkarski: Podania, ruch bez piłki, tworzenie przestrzeni, współpraca w małych grupach, rozumienie gry.
Grupa docelowa: Przykładowo 9–12 lat, z możliwością dostosowania do młodszych zawodników, juniorów i seniorów.
Cel gry
Cel piłkarski: rozwijanie umiejętności współpracy z różnymi partnerami, rozpoznawania ich możliwości oraz podejmowania decyzji umożliwiających utrzymanie piłki, tworzenie przestrzeni i finalizację akcji.
Cel psychopedagogiczny: tworzenie doświadczeń sprzyjających wzajemnemu poznawaniu się, zaufaniu, życzliwości i szacunkowi wobec osób o różnych umiejętnościach oraz sposobach funkcjonowania.
Organizacja gry
- Liczba zawodników: przykładowo 4 × 4, z możliwością zastosowania form 3 × 3 lub 5 × 5.
- Pole gry: dostosowane do liczby zawodników, ich poziomu oraz celu piłkarskiego.
- Sprzęt: piłki, znaczniki, kamizelki i małe bramki lub bramki z bramkarzami.
- Organizacja: kilka krótkich serii z zaplanowanymi zmianami składów.
- Intensywność: dostosowana do etapu szkolenia, wieku i możliwości zawodników.
Przebieg gry
- Trener dzieli zawodników na małe zespoły, dbając o zróżnicowanie składów.
- Każdy zawodnik otrzymuje konkretne zadanie piłkarskie wynikające z wcześniej nauczonych umiejętności.
- Zespoły rozgrywają krótką serię gry na ustalonych zasadach.
- Zawodnicy próbują realizować własne zadania i jednocześnie tworzyć partnerom warunki do wykonywania ich zadań.
- Po zakończeniu serii trener zmienia składy, tak aby zawodnicy współpracowali z innymi partnerami.
- W kolejnej serii zawodnicy wykorzystują zdobyte doświadczenia i dostosowują swoje decyzje do możliwości nowych partnerów.
Ważne: Nie wprowadzamy zasady, że każdy zawodnik musi dotknąć piłki przed zdobyciem bramki. Takie ograniczenie mogłoby prowadzić do mechanicznego podawania, niezależnie od sytuacji. Zamiast tego obserwujemy, czy zawodnicy rzeczywiście dostrzegają partnerów i potrafią podejmować racjonalne decyzje.
Warunek wstępny — przygotowanie zawodników
Współpraca wymaga odpowiednich umiejętności. Jeśli zawodnik nie potrafi wykonać podania, przyjąć piłki czy uwolnić się spod krycia, sama zmiana partnerów nie rozwiąże problemu.
1. Nauczanie
Zawodnicy poznają i uczą się wykonywać wybrane umiejętności: podanie do partnera, przyjęcie kierunkowe, ruch po podaniu, ustawienie ciała oraz tworzenie linii podania.
Trener skupia się na konkretnych detalach wykonania. Warunki powinny umożliwiać zawodnikom zrozumienie i opanowanie zadania bez nadmiernej presji.
2. Doskonalenie
Wprowadzamy współpracę z partnerem i obecność przeciwnika, np. w układach 2 × 1, 2 × 2 lub 3 × 2.
Zawodnicy uczą się dostosowywać tempo podania, kierunek ruchu i sposób komunikacji do sytuacji oraz możliwości partnera.
Zmiana partnerów pozwala doświadczyć, że to samo zadanie może wymagać innego sposobu współdziałania.
3. Trenowanie
W grze właściwej zawodnicy samodzielnie podejmują decyzje pod presją czasu, przestrzeni i przeciwnika.
Trener ogranicza bieżące podpowiedzi. Obserwuje zarówno jakość działań piłkarskich, jak i sposób komunikacji, reagowania na błędy oraz współpracy z różnymi partnerami.
Zadania indywidualne
Zadania powinny wynikać z rzeczywistych potrzeb szkoleniowych poszczególnych zawodników. Przykładowo:
- Zawodnik A: Po podaniu zmień pozycję i stwórz partnerowi kolejną możliwość zagrania.
- Zawodnik B: Przed przyjęciem piłki sprawdź ustawienie partnerów i przeciwników.
- Zawodnik C: Wykorzystaj ruch bez piłki, aby stworzyć przestrzeń dla innego zawodnika.
- Zawodnik D: Komunikuj się z partnerem w sposób konkretny i pomocny, szczególnie gdy pojawia się trudność.
W kolejnych seriach zadania mogą się zmieniać. Trener nie powinien przypisywać ich na stałe na podstawie subiektywnej oceny charakteru zawodnika.
Warianty i progresja
Wariant 1 — Nowy partner
Po każdej serii trener zmienia część składów. Zawodnicy współpracują z osobami, z którymi wcześniej grali rzadziej.
Wariant 2 — Poznaj mocną stronę partnera
Przed rozpoczęciem kolejnej serii zawodnicy otrzymują krótką chwilę na rozmowę o jednym konkretnym działaniu piłkarskim, które partner potrafi wykonać dobrze lub aktualnie doskonali.
Podczas gry mogą wykorzystać tę informację do lepszego współdziałania. Nie wymagamy publicznego oceniania umiejętności innych osób.
Wariant 3 — Pomoc po błędzie
Trener obserwuje zachowanie zawodników po nieudanym działaniu partnera. W przerwie można poprosić ich o wskazanie konkretnego zachowania, które pomagało kontynuować współpracę.
Nie zatrzymujemy gry po każdym błędzie i nie narzucamy obowiązkowych gestów pocieszania.
Wariant 4 — Juniorzy i seniorzy
W starszych grupach można zwiększyć presję przeciwnika, ograniczyć przestrzeń i wprowadzić bardziej złożone zadania taktyczne.
Istotne pozostaje to, czy zawodnicy potrafią skutecznie współpracować z różnymi partnerami, niezależnie od osobistych sympatii.
Obszary rozwoju
- Technika: jakość podań, przyjęć, ruchu bez piłki i innych umiejętności umożliwiających skuteczną współpracę.
- Środowisko: organizowanie zmiennych składów i wspólnych zadań, które dają okazję do poznawania różnych partnerów.
- Rozumienie gry: dostrzeganie możliwości partnerów, rozpoznawanie sytuacji i dostosowywanie decyzji do przebiegu gry.
- Psychopedagogika: rozwijanie wzajemnego szacunku, zaufania, życzliwości, komunikacji i gotowości do wspierania innych.
Przyjaźń jest dobrowolną relacją. Gra może sprzyjać jej powstawaniu, ale nie daje podstaw do stwierdzenia, że zawodnicy stali się przyjaciółmi.
Obserwujemy konkretne zachowania, a nie próbujemy oceniać głębokości osobistych relacji.
Co obserwuje trener?
- Czy zawodnik potrafi współpracować z różnymi partnerami?
- Czy dostrzega ich możliwości i potrzeby w sytuacjach boiskowych?
- Czy pomaga partnerowi po błędzie, zamiast go obwiniać?
- Czy sposób komunikacji sprzyja dalszej współpracy?
- Czy zawodnik dostosowuje swoje działania do sytuacji i możliwości innych?
- Czy unika celowego wykluczania określonych osób z gry?
- Czy potrafi zachować szacunek również podczas niepowodzenia?
Refleksja zawodnika
Po zakończeniu serii można wykorzystać wybrane pytania:
- Czego dowiedziałeś się dzisiaj o sposobie gry swojego partnera?
- Co zrobiłeś, aby ułatwić mu wykonanie zadania?
- Jak zareagowałeś, kiedy partner popełnił błąd?
- Czy z każdym zawodnikiem współpracowało Ci się tak samo?
- Co możesz zmienić w swoim działaniu, aby lepiej współpracować z innymi?
Nie wymagamy od zawodników deklarowania, kogo lubią bardziej. Rozmawiamy o zachowaniach i doświadczeniach związanych ze współpracą.
Samoocena zawodnika
Po grze zawodnik może krótko ocenić własne zachowanie:
- Współpraca: Czy potrafiłem współdziałać z różnymi partnerami?
- Szacunek: Czy moje zachowanie pomagało innym czuć się częścią zespołu?
- Samodzielność: Czy podejmowałem pomocne działania bez przypominania trenera?
Warto poprosić zawodnika o wskazanie jednej konkretnej sytuacji uzasadniającej jego samoocenę.
Wskazówka metodyczna
Nie należy utożsamiać dobrej atmosfery z brakiem konfliktów. Różnice zdań i trudności we współpracy są naturalną częścią funkcjonowania grupy.
Zadaniem trenera jest tworzenie warunków, w których zawodnicy uczą się radzić sobie z tymi sytuacjami bez poniżania, wykluczania i przerzucania odpowiedzialności na innych.
Nie musimy być przyjaciółmi wszystkich. Możemy jednak nauczyć się być ludźmi, z którymi inni chcą współpracować.
